Tweed heeft een merkwaardige carrière achter de rug. Ooit was het vooral een kwestie van niet nat worden, inmiddels hangt dezelfde stof in de betere kledingzaken, verschijnt hij op catwalks en wordt hij gedragen door mensen die waarschijnlijk nog nooit een schaap hebben gezien.
De vraag is dus niet zozeer waarom tweed nog bestaat. Interessanter is: waarom is het nooit echt verdwenen?
Van croft naar kast
Tweed begon niet als luxeproduct. In Schotland en Ierland werd zware wollen stof thuis geweven om boeren en arbeiders enigszins te beschermen tegen regen, wind en kou. Praktisch dus.
De naam zelf heeft overigens een aardige geschiedenis. Rond 1826 werd in Hawick in de Scottish Borders gesproken over tweel, de Schotse benaming voor een keperbinding. Een Londense handelaar zou het verkeerd hebben gelezen als tweed, waarschijnlijk omdat de rivier de Tweed daar vlakbij stroomt. De vergissing bleef hangen. Een van de betere fouten uit de textielgeschiedenis.
In de negentiende eeuw veranderde het imago. Landadel ontdekte dat de stevige stof uitstekend geschikt was voor het buitenleven. Schieten, jagen, wandelen en vissen werden redenen om tweed te dragen. De jas werd daarmee niet alleen praktisch, maar ook een soort uniform van het Britse landleven.
Harris Tweed vertelt een nog bijzonderder verhaal. Op de Buiten-Hebriden werd al eeuwen wol geweven voor lokaal gebruik. In de jaren 1840 zag Lady Dunmore, eigenaresse van Harris, commerciële mogelijkheden in het lokale weefwerk. Zij liet onder meer clanpatronen in tweed maken en begon het materiaal bij haar contacten op het vasteland onder de aandacht te brengen. Daarmee werd een lokaal gebruiksproduct langzaam een internationaal gewild materiaal.
“Tweed was nooit bedoeld om modieus te zijn. Misschien is dat precies waarom het dat uiteindelijk wel werd.”
De stof die zichzelf beschermt
Het succes bracht vanzelf een probleem mee: imitatie.
Aan het begin van de twintigste eeuw verschenen steeds meer stoffen die zich als Harris Tweed presenteerden. In 1909 werd daarom de Harris Tweed Association opgericht. Een jaar later werd de beroemde Orb als handelsmerk geregistreerd; vanaf 1911 werd de markering gebruikt om authentiek Harris Tweed herkenbaar te maken.
En toen werd het pas echt interessant.
Harris Tweed is namelijk niet zomaar een merknaam die een fabrikant kan gebruiken. De definitie is wettelijk beschermd. De Harris Tweed Act van 1993 bepaalt dat het materiaal handgeweven moet zijn door eilandbewoners in de Outer Hebrides en daar volgens de vastgelegde voorwaarden geproduceerd moet worden. De Harris Tweed Authority bewaakt die standaard.
Dat maakt Harris Tweed vrij uniek. Er zijn weinig stoffen waarvoor het parlement zich ooit persoonlijk met de echtheid heeft bemoeid. Harris Tweed is zelfs de enige textielsoort ter wereld met een eigen Act of Parliament.
De Orb is dus niet alleen een mooi stukje branding. Het is een garantie dat u daadwerkelijk het echte materiaal in handen heeft.
“Harris Tweed is zelfs de enige textielsoort ter wereld met een eigen Act of Parliament.”
Maar wat maakt Tweed eigenlijke Tweed?
Tweed is namelijk geen specifiek soort stof zoals bijvoorbeeld denim. Het is een verzamelnaam voor verschillende grof geweven wollen stoffen. Er bestaan dus grote verschillen in gewicht, structuur, kleur en toepassing.
Een klassieke herringbone is iets anders dan een Donegal tweed. Een zachte sportcoat van moderne woollen tweed voelt weer totaal anders dan een zware Harris Tweed-jas die bedoeld lijkt om een Schotse windvlaag te overleven.
Ook de kleur is onderdeel van het verhaal. Traditionele tweeds gebruiken vaak meerdere kleuren tegelijk. Van dichtbij lijkt de stof daardoor veel complexer dan wanneer u er van een afstand naar kijkt. Die kleine kleurverschillen geven tweed zijn karakter en zorgen ervoor dat een jas niet zo snel vlak oogt.
En dan is er nog het praktische voordeel: wol kan veel hebben. Dat was ooit precies de bedoeling. Een goede tweedjas moest tegen wind, vocht en jarenlang gebruik kunnen. Dat hij er na een paar seizoenen bovendien beter uit kon gaan zien, was mooi meegenomen.
Van jachtveld naar straatbeeld
In de twintigste eeuw werd tweed steeds meer onderdeel van klassieke Britse kleding. Edward VIII, later de Duke of Windsor, droeg het materiaal veelvuldig. Ook andere leden van de Britse koninklijke familie zijn regelmatig in Harris Tweed gefotografeerd. Het materiaal vond daarnaast zijn weg naar film, mode en uiteindelijk de internationale luxe-industrie.
Daar zit een interessante paradox. Hoe meer tweed met traditie werd geassocieerd, hoe minder traditioneel de manieren werden waarop men het ging dragen.
Een tweedjasje hoefde niet langer bij een knickerbocker en een jachthoorn te horen. Het kon nu ook gewoon met een flannel.
Dat is waarschijnlijk een van de redenen dat tweed nog steeds overeind staat.
Dus: verdwijnt Tweed?
Waarschijnlijk niet.
Maar dat betekent niet dat tweed onveranderd blijft.
De zware jas die vroeger dagelijks buiten werd gedragen, heeft in een moderne garderobe een andere functie. We hebben centrale verwarming, waterdichte jassen, technische stoffen en kleding die lichter is dan ooit. Niemand moet nog tweed dragen.
Tweed bestaat vandaag niet omdat het de enige praktische oplossing is. Het bestaat omdat het iets biedt wat synthetische stoffen moeilijk kunnen namaken: heritage.
Bovendien past het verrassend goed bij de huidige belangstelling voor kleding die langer meegaat. Harris Tweed wordt nog steeds met de hand geweven op mechanische handweefgetouwen in bijvoorbeeld de huizen van wevers op de Outer Hebrides. De productie is daarmee kleinschalig en arbeidsintensief gebleven.
Misschien is dat uiteindelijk het geheim. Tweed wacht tot de trends weer tot hen keert, wat tot nu toe behoorlijk goed blijkt te werken.
Geef een reactie